Hoe vrij is vrij?

Vanmorgen op de televisie sprak een ondernemer van een restaurant en, ik dacht zijn kleindochter, over de vrijheid. Tenslotte is het vandaag 5 mei en vieren we onder bijzondere omstandigheden het feit dat we 75 jaar geleden als land volledig zijn bevrijd. De vraag die aan beide werd gesteld werd; “voel jij je vrij?”

De jonge dame was vrij rap met haar antwoord. Nee, zei ze, ik kan niet doen wat ik wil, ik kan niet overal heen waar ik naar toe wil. De oudere ondernemer moest er even iets langer over nadenken. Ook hij kwam op een wat genuanceerder nee. Hij vertelde zich niet volledig vrij te voelen. Zijn restaurant moest dicht.

4 mei, herdenking op de dam

Een dag eerder begon de koning zijn toespraak;

” Het voelt vreemd op een bijna lege Dam. Maar ik weet dat U, dat jij, deze Nationale Herdenking meebeleeft en dat we hier samen staan. In deze uitzonderlijke maanden hebben wij allemaal een deel van onze vrijheid op moeten geven. Sinds de oorlog heeft ons land iets dergelijks niet gekend.”

De koning beaamt we hebben een deel van onze vrijheid moet opgeven, maar er is een essentieel verschil want, zo vervolgt hij in zijn toespraak;

“Nu maken we zelf een keuze. In het belang van leven en gezondheid. Toen wérd de keuze voor ons gemaakt. Door een bezetter met een ideologie zonder genade die vele miljoenen mensen de dood in joeg.”

Een dag eerder was het woord aan Arnon Grunberg. Zijn 4 mei lezing met als thema “Herdenken gaat uit van de vaststelling dat het verleden niet voltooid is”
Hij deelde een ooggetuige verslag van Filip Müller die zeer dicht bij de doden is geweest. Hij was een Slowaakse Jood, lid van het Sonderkommando van Auschwitz-Birkenau. Ik citeer een stukje wat mijn maag deed omdraaien bij het horen daarvan.

Moeder en baby

“De naakte vrouwen staan met hun kinderen voor de executiemuur. Toen knalden er opeens een paar schoten door de stilte. Het kind was van opzij in de borst getroffen. De moeder, die voelde dat het bloed van haar kind langs haar lichaam liep, verloor haar zelfbeheersing en smeet de moordenaar het kind in het gezicht, toen die de loop van zijn wapen al op haar had gericht.”

Het zijn verschillende grootheden waar ik nu over spreek. Daar ben ik me terdege van bewust. Je zult maar ondernemer zijn en je ziet je levenswerk wegkwijnen door overheidsingrijpen. Je zult maar jong zijn en van het leven willen genieten en alle festivals zijn voorlopig verboden, door overheidsingrijpen. Maar weet, stel…
Je doet het toch… je opent je restaurant, je café. Je organiseert via Facebook een festival op een geweldige verlaten parkeerplaats. Je weet in elk geval zeker dat jouw niet zal overkomen wat die naakte vrouw aan die muur is overkomen. Je beland echt niet tegen een muur om afgeschoten te worden.

Onze vrijheid om te bewegen en te doen waar we zin in hebben is beperkt. In vrijheid hebben we gekozen voor mensen die nu hele zware beslissingen moeten nemen. Dat is waar we heel dankbaar voor moeten zijn en dat we dat nooit zullen vergeten. Juist, deze vrijheid is ons grootste goed om te bewaken. Want het is die vrijheid die ons bescherming biedt tegen de willekeur en waanzin van types die het niet zo op hebben met een vrije democratische rechtstaat. Vrijheid is ons grootste goed. Dat is niet te koop of af te kopen. Maar toch, voor die ondernemer, de jongeren en vele anderen zal de vraag spelen: hoe vrij is vrij?